Non-mAb молекули како следна стратешка оска на фармацевтската индустрија
Фармацевтската индустрија влегува во фаза на стратешка зрелост. По повеќе од една деценија во која моноклоналните антитела и инјекционите биолошки терапии беа доминантен двигател на иновацијата, станува јасно дека следниот циклус на одржлив раст ќе биде предводен од non-mAb молекули, особено напредни мали молекули со висока фармаколошка прецизност.
Ова не претставува отстапување од биолошките терапии, туку рационално ребалансирање на портфолијата, мотивирано од:
- хронични, мултифакториелни болести со огромна засегната популација,
- зголемен притисок од плаќачи и здравствени системи,
- потреба од орални, комбинирани и долгорочно применливи терапии,
- молекуларни таргети кои бараат интрацелуларна или транспортна модулација и
- подобро разбирање на системската фармакологија.
1. Зошто non-mAb молекулите повторно?
1.1 Стратешки контекст
Современите фарма портфолија се соочуваат со неколку паралелни реалности:
- експлозија на кардиометаболни и автоимуни состојби,
- лимитиран простор за осигурително покривање и
- потреба од терапии кои се одржливи на популациско ниво.
Во овој контекст, малите молекули нудат уникатна комбинација:
- орална администрација,
- пониски производствени и логистички трошоци,
- поголема глобална достапност и
- поголема флексибилност за комбинации и управување со нивниот животен циклус.
1.2 Фармаколошка еволуција: од инхибиција кон модулација
Современите non-mAb молекули се разликуваат од „класичните“ мали молекули по тоа што:
- не тежнеат кон максимална инхибиција,
- туку кон делумна, контекстуална и ткивно-селективна модулација.
Ова е клучно кај хронични болести како срцева слабост, автоимуни и невролошки нарушувања.
2. Кардиометаболна оска: од SGLT2 кон SGLT1
2.1 SGLT2 инхибитори – завршена револуција
Молекули: Empagliflozin, Dapagliflozin
Статус: целосно одобрени
Индикации: T2DM, HFrEF, HFpEF, CKD
До 2026 година, SGLT2 инхибиторите ќе бидат стандард на терапија, а не точка на диференцијација. Вредноста лежи во надградба на механизмот, не во репликација.
2.2 SGLT1 – директна кардијална фармакологија
Sotagliflozin
- Механизам: Двоен SGLT1/SGLT2 инхибитор
- Фаза: Phase III (завршена)
- Регулаторен статус: одобрени HF индикации во одредени пазари
- Хоризонт: 2025-2026
Фармаколошка логика:
SGLT1 е експримиран во кардиомиоцити и учествува во гликозен и натриумски прилив, Ca²⁺ дисрегулација и ремоделирање. Делумната модулација покажува клиничка корист, додека целосната инхибиција е несоодветна.
Деловно-развојна вредност:
- силен потенцијал во HFpEF,
- втора генерација на HF диференцијација и
- комбинациска логика со SGLT2.
3. Метаболизам и дебелина: орална експанзија
Orforglipron (Eli Lilly)
- Механизам: орален GLP-1 рецепторски агонист
- Фаза: Phase III
- Очекувано одобрување: 2025
- Лансирање: 2026
Стратешка важност:
Ова е првиот реален GLP-1 за примарното ниво на здравствена заштита, со потенцијален пазар значително поголем од инјекционите аналози и со потенцијал за долгорочна превентивна употреба.
4. Имунологија: таблети како реална замена за биолошки терапии
Zasocitinib (Takeda)
- Механизам: селективен TYK2 инхибитор
- Фаза: Phase III (позитивни податоци кај псоријаза)
- Регулаторен хоризонт: 2025
- Пазар: 2026
Деловно-развојни импликации:
- директна конкуренција со IL-17/IL-23 mAb,
- орална администрација,
- висока атрактивност за плаќачите.
5. Неврологија: каде non-mAb се незаменливи
Oveporexton (TAK-861)
- Индикација: тип 1 нарколепсија
- Механизам: Orexin-2 рецепторски агонист
- Фаза: Phase II/III
- Очекувано одобрување: 2026
Стратешка вредност:
директна CNS пенетрација и “rare-to-broad expansion” логика.
6. Онкологија: од инхибиција кон деградација
Pelabresib
- Механизам: BET инхибитор
- Фаза: Phase III (миелофиброза)
- Регулаторен исход: 2025-2026
Комбинациски стожер, не самостоен “blockbuster”.
MRT-2359 (Monte Rosa Therapeutics)
- Механизам: растурач на молекуларен лепак
- Фаза: Phase I
- Индикација: напреднат карцином на простата
Платформска вредност со висок ризик и висок upside.
7. Анти-инфективи и AMR: стратешки исклучок
Zoliflodacin (Nuzolvence)
- Механизам: нов инхибитор на ДНК гираза
- Индикација: некомплицирана гонореја
- Статус: FDA одобрен
- Комерцијален хоризонт: 2025-2026
Деловно-развојна специфика:
нестандарден ROI, pull incentives, ESG и репутациска вредност.
8. Ретки ендокрини и прецизни метаболни молекули (emerging layer)
- Инхибитори на алдостерон синтаза (HFpEF, резистентна хипертензија)
- 11β-HSD1 инхибитори (метаболни нарушувања)
Логика: orphan → експанзија → комбинации.
9. Molecule snapshot (Executive overview)
| Молекул | Таргет | Индикација | Фаза | Хоризонт |
| Sotagliflozin | SGLT1/2 | HF | Phase III | 2025-26 |
| Orforglipron | GLP-1 | Дебелина | Phase III | 2026 |
| Zasocitinib | TYK2 | Псоријаза | Phase III | 2026 |
| Oveporexton | Orexin-2 | Нарколепсија | II/III | 2026 |
| Zoliflodacin | ДНК гираза | Гонореа | Одобрен | 2025-26 |
10. Стратификација на ризик по класи
| Класа | Научен | Регулаторен | Комерцијален |
| Орални GLP-1 | Низок | Низок | Среден |
| SGLT1/2 | Среден | Низок | Среден |
| TYK2 | Среден | Среден | Среден |
| Orexin агонисти | Среден | Среден | Низок |
| Молекуларни лепаци | Висок | Висок | Непредвидлив |
| Анти-инфективни | Низок | Среден | Нестандарден |
11. Business Development Playbook 2025-2026
- Phase II лиценцирање за platform-ready механизми
- Phase III за de-risked кардиометаболни assets
- M&A фокус на degraders и ЦНС платформи
- Избегнување “me-too” GLP-1/SGLT2 без диференцијација
12. Што нема да функционира
- “Me-too” SGLT2 без јасна надградба
- Не-селективни инхибитори на киназа
- ЦНС mAb со слаба пенетрација преку крвно-мозочната бариера
- GLP-1 копии без предност во смисла на администрација или трошок
13. По 2026 (на кратко)
По 2026 година се очекува:
- раст на стратегии за модулација на транспортери,
- ширење на таргетирана протеинска деградација,
- постепена „орализација“ на биолошките класи.
Non-mAb молекулите не се компромис.
Тие се логичен, зрел и одржлив следен чекор на модерната фармакологија.
Слични статии
Како да изградите успешен бизнис со додатоци на исхраната: Комплетен водич за компаниите